Nieuws

Fotoreportage inwijding poort
januari 2024

Zondag 11 juni 2023 is de nieuwe poort die toegang geeft tot de Joodse begraafplaats aan het Oorgat in Edam officieel ingewijd. Bekijk hier de fotoreportage die door fotograaf C. Barton van Flymen van deze dag is gemaakt. 

 

Teken van leven
23 juni 2023

Twee verhalen over Joden in Edam komen samen, nu een toegangspoort tot de oude begraafplaats weer onderdeel uitmaakt van het straatbeeld. Het Nieuw Israëlitisch Weekblad doet in het artikel Teken van leven verslag van de inwijding van de nieuwe poort die toegang geeft tot de Joodse begraafplaats.

 

Twee verhalen, naast elkaar
19 juni 2023

Twee verhalen, naast elkaar

Daphne Kooy, student journalistiek aan de Hogeschool Utrecht en geboren en getogen Edammer heeft voor haar portfolio twee producties gemaakt. Twee verhalen over Joden in Edam komen samen bij onthulling nieuwe poort is een geïllustreerd verslag van de inwijding van de nieuwe poort . Twee verhalen, naast elkaar vormt een multimediale vertelling van de Joodse geschiedenis in Edam. De geschiedenis weer actueel gemaakt inspireert een jonge betrokken generatie om de verhalen van de Joodse gemeenschap in Edam te vertellen. 

 

Een poort bestaande uit hout, verf, ijzer en liefde
12 juni 2023


Zondag 11 juni is de nieuwe poort die toegang geeft tot de Joodse begraafplaats aan het Oorgat in Edam officieel ingewijd en werd tevens duidelijk hoe druk het kan zijn op het Oorgat. De onthulling en toespraak door burgemeester Lieke Sievers en inwijding door rabbijn Dovid Visser kon op grote belangstelling rekenen. Voorzitter Mick Nolte bedankte iedereen van harte die bijgedragen heeft aan de totstandkoming van de poort. Na de ceremonie was er gelegenheid elkaar te ontmoeten in cultureel centrum De Singel, en de lezing van Bart Wallet -professor Joodse studies aan de Universiteit van Amsterdam- bij te wonen. 

 

Vroeger werden ze onder rabbinaal toezicht bereid
10 juni 2023

De Joodse gemberbolus is geen alledaags gebakje. De Purmerendse bakkerij Mastenbroek heeft zich er echter eenmalig aan gewaagd. Na een duik in een oud handboek van zijn vader kon Gerard Mastenbroek de lekkernij presenteren voor de inwijding van de poort Joodse begraafplaats

 

Twee verhalen over de Joden in Edam
24 mei 2023

'De verhalen moeten verteld' - Noordhollands Dagblad, 24 mei 2023

Edam is -voor zover wij weten- de enige plaats in Nederland waar de geschiedenis van twee totaal verschillende generaties Joden zo dicht bij elkaar ligt. Ter gelegenheid van de aanstaande inwijding van de nieuwe poort die toegang geeft tot de Joodse begraafplaats publiceerde journalist Arnold Aarts een artikel in het Noordhollands Dagblad over de twee verhalen over de Joden in Edam.

 

Inwijding poort Joodse begraafplaats
11 mei 2023

Op zondag 11 juni om 14:30 uur wordt de nieuwe poort die toegang geeft tot de Joodse begraafplaats aan het Oorgat in Edam ingewijd. Wij nodigen u van harte uit hierbij aanwezig te zijn.

De nieuwe poort is een replica van de originele poort. Deze is in de Tweede Wereldoorlog verdwenen. De poort is op basis van een oude ansichtkaart ontworpen door Jan Visser van de Edamse School. De uitvoering is gebeurd door docenten en leerlingen van Scholengemeenschap De Triade in Edam. Zij maakten ook eerder de ‘voorbeeldpoort’ die de basis vormde van een succesvolle crowdfunding actie onder de bevolking voor het dekken van de kosten.

Uitnodiging inwijding poort Joodse begraafplaats Edam 11 juni 2023

De inwijding gebeurt door rabbijn Dovid Visser, oud-inwoner van Edam. Burgemeester Lieke Sievers verricht de onthulling.

Hierna gaan we naar cultureel centrum De Singel voor een drankje en een hapje. Hier geeft de heer Bart Wallet, professor Joodse studies aan de Universiteit van Amsterdam, een lezing.

Het gehele programma duurt ongeveer twee uur.

Parkeren kunt u bij cultureel centrum De Singel, Burgemeester Versteeghsingel 5b. Dit is op 5 minuten loopafstand van de Joodse begraafplaats.

Graag begroeten wij u op zondag 11 juni om 14.30 uur bij de Joodse begraafplaats aan het Oorgat in Edam.

 

 

De Triade maakt poort Joodse begraafplaats
1 mei 2023

Twee docenten van de scholengemeenschap De Triade -Rick de Boer en Arjan Koehoorn- zijn in hun meivakantie begonnen met het maken van de poort voor de Joodse begraafplaats. De nieuwe poort is een replica van het origineel dat in de oorlog gesloopt werd.

Eerder maakten leerlingen een ‘decorpoort’ voor een succesvolle crowdfunding actie. De twee docenten willen er zeker van zijn dat alles op tijd klaar is voor de onthulling en inwijding die op zondag 11 juni zal plaatsvinden.

De Stichting Joods Verleden Edam is S.G. De Triade dankbaar dat zij het, samen met de donaties uit de Edammer gemeenschap, mogelijk maakt dat de Joodse begraafplaats weer haar oude aanzien gaat terugkrijgen. 

De Triade maakt poort Joodse begraafplaats, 1 mei 2023
Rick de Boer (l) en Arjan Koehoorn (r) met de poort voor de Joodse begraafplaats in Edam

 

Taart voor makers decorpoort
5 juli 2021

Bij de diploma-uitreiking van de geslaagden van Sg de Triade kregen drie leerlingen een fototaart. Onder zij hadden gewerkt aan de ‘decorpoort’ op de Joodse begraafplaats in Edam. Leraar Arjan Koehoorn: “Het was bijzonder om aan te werken. Ze deden het met een grote inzet. De blijvende poort is eind van het jaar klaar.”


Foto: vlnr Luca Beers, Mike van Krimpen, Daniël de Boer, Arjan Koehoorn.

Mick Nolte, voorzitter van Stichting Joods Verleden Edam, overhandigde de taart. “Het is geweldig dat de Triade zo betrokken is bij deze actie. Met deze taart bedanken we ze van harte.”

De docenten van sg De Triade maken in het najaar de échte poort. “Aan de hand van een tekening brengen we ‘m terug, zoals ie was. Met de Hebreeuwse tekst erboven die in het Nederlands luidt: ‘Zie, Ik zal jullie graven openen en ik zal jullie uit je graven doen oprijzen, Mijn volk!’

 

Actie: De Poort keert terug!
21 april 2021

“Het lijkt wel of dit project gezegend is”, sprak een lachende Mick Nolte bij de plaatsing van de ‘decorpoort’. “Leerlingen van sg De Triade hebben deze gemaakt om mensen te wijzen op de actie ‘De Poort keert terug! Het is geweldig wat ze gemaakt hebben.”


Docenten helpen de poort stevig te plaatsen.

Maggy van Pooy, docente geschiedenis: “Deze concrete opdracht met een sterk historisch verhaal is ideaal voor onze leerlingen. Ze leren door te doen. Niet alleen timmer- en schildertechnieken, maar ook over geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Edam.”

Het doel is om geld in te zamelen om een replica van de originele toegangspoort te laten maken. ” Ook door leerlingen van De Triade. Onder toeziend oog van docent bouwkunde Jan Visser. Overigens een betrokken adviseur en helpende kracht van onze stichting”, aldus Mick Nolte.

“We hopen van harte dat iedereen ons steunt bij ons plan. Ze hebben al aan de opwaardering van het pleintje bij het herdenkingsmonument De Tochtenoten gezien, hoezeer deze plek in de gemeente haar waardigheid weer vindt.”

Doneer op NL43 RABO 0344 4414 31.


Mick Nolte en Pascal van Strijen, een van de leerlingen.

 

Cheque voor terugbrengen poort begraafplaats
12 maart 2021

Projectontwikkelaar Michiel Fastenhout heeft op het Oorgat het ‘Van Drunenproject’ ontwikkeld. De bouw is klaar. De 24 woningen en appartementen zijn opgeleverd. Om de buurt te bedanken voor hun medewerking organiseert hij in de zomer een feestje. Maar nu al wilde hij mede namens de aannemers en andere uitvoerenden een gebaar maken.

“Bij de entree van het Oorgat is het vernieuwde pleintje het het herdenkingsmonument een fraaie binnenkomer. Het is prachtig dat ook de begraafplaats oude elementen terugkrijgt. Daar dragen wij graag aan bij.” Voorzitter Mick Nolte van Stichting Joods Verleden Edam:  “Toen ik bij je kwam met de vraag voor een financiële bijdrage dacht ik aan € 1.000. Het werden er € 6.000. Geweldig. Veel dank!”

Mick Nolte en Michiel Fastenhout

 

Pleintje Tochtgenoten prachtig opgeknapt
5 mei 2020

Op 4 mei 2020 is door burgemeester Lieke Sievers de plek rond de Tochtgenoten officieel in gebruik genomen. Dit gebeurde door de onthulling van de gedenksteen met de namen van de Joodse Edammers die in WOII zijn weggevoerd.


Burgemeester Lieke Sievers leest de namen op van de omgekomen Joodse Edammers.


De gedenksteen met (tijdelijk) de leeftijden van de omgekomen Joodse Edammers. De meesten ongelooflijk jong…


Gerrit Conijn en Ger Gobes waren in 2002 de initiatiefnemers tot de gedenksteen. Ook zij waren als eregasten aanwezig.

 

Herdenkingssteen naar overkant
30 april 2020

De stenen herdenkingsplaat met de 21 namen van de Joodse Edammers die in de Tweede Wereldoorlog vermoord zijn, is naar ‘de overkant’ verplaatst. De gedenksteen kwam na de oorlog op initiatief van een aantal Edammers tot stand en lag op de Joodse begraafplaats. Hij ligt nu aan de ‘overkant’, bij het herdenkingsbeeld de Tochtgenoten, waar op 4 mei de Joodse slachtoffers van de oorlog en met name de 21 Joodse Edammers herdacht worden. Onlangs is de plek rondom zeer fraai opgeknapt.

Mick Nolte van Stichting Joods Verleden Edam: “Op de begraafplaats liggen Joden die vreedzaam in Edam geleefd en gewerkt hebben. De overkant vertelt een heel ander verhaal. Dat van haat, intolerantie en massamoord. Het beeld de Tochtgenoten en de gedenksteen brengen ons de 21 Joodse Edammers in herinnering die allen bruut vermoord zijn.”

De gedenksteen wordt op 4 mei door de burgemeester officieel onthuld.

Bij de foto:
Verantwoordelijk wethouder Wim Runderkamp  (links) is bij de plaatsing aanwezig en spreekt van een uitstekende samenwerking en een prachtig resultaat. “Alle eer voor deze bijzondere plek naar Stichting Joods Verleden Edam en naar de medewerkers van Openbare Werken. Zij deden het eigenlijke werk.”

 

Nieuwe Rachels Kinderen indrukwekkend
april 2020

Onlangs is de herziene uitgave van Rachels Kinderen uitgebracht.  Het boekje over de Jodenvervolging in Edam is vanwege het herdenkingsjaar ’75 jaar Vrijheid’ , na 20 jaar, opnieuw uitgegeven.

Erik Besseling, docent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en schrijver van het boek:  “Het boekje had ik niet kunnen schrijven als Edam me niet zo bekend was geweest. Ik heb er mijn jeugd doorgebracht. Toen ik mijn onderzoek in 2000 begon, had ik toegang tot een vertrouwde wereld. Deze wereld bevatte ook herinneringen aan de oorlog. Over één herinnering werd terughoudend gesproken. Die ging over het lot van de Joodse inwoners in Edam tijdens de oorlog. Hierover kon pas veel later gesproken worden.”

“Eén Joodse jongen uit Edam, Heintje Levy, heeft de vernietigingskampen overleefd. Zo kon het gebeuren dat hij, toen hij in 1995 naar Edam terugkeerde, er  blindelings zijn weg vod naar zijn voormalig ouderlijk huis aan de Voorhaven. Een vriend die hem vergezelde stelde hem voor als oud-bewoner van het huis, waarbij hij diens adoptienaam Mike Lowenthal gebruikte. Zij corrigeerde hem met verraste stellingheid: ‘Dit is niet Mike Lowenthal. Dit is Heinz Levy!”

‘Rachels Kinderen, Joodse inwoners in Edam, 1937-1945’ is voor € 12,50 te koop bij boekhandel t Pakhuys ín Edam en bij Cas Sombroek in Volendam.

Het voltallige ENKEV-personeel in 1939 met zittend in het midden Ludwig Kaufmann (l) en Wilhelm Reibel.  

 

De Tochtgenoten krijgt waardige plek
april 2020

Het pleintje waar het herdenkingsbeeld de Tochtgenoten staat is door de gemeente zorgvuldig en prachtig opgeknapt. 

Ongeveer een jaar geleden nam Stichting Joods Verleden het initiatief om deze ietwat rommelige plek een waardiger aanzien te geven. Architecten Jan Visser en Hans Boonstra van De Edamse School gaven belangeloos advies en zorgden voor een ontwerp dat door de gemeentelijk stedenbouwkundige Edel Bording werd verfijnd. Wijkbeheerder Frank van Dijk zorgde met doortastendheid en smaak dat de realisatie van het rustige ‘pleintje’ er in korte tijd kwam.

Vanaf het eerste gesprek met wethouder Wim Runderkamp bleek dat de gemeente het belangrijk vond dat deze plek een rustige uitstraling zou krijgen en dat zij de kosten hiervoor voor hun rekening wilde nemen. We tonen u graag het resultaat.

Uitgangspunt voor betrokkenen was een serene plek waar men stil kan staan bij wat het beeld wil zeggen: vergeet niet het grote leed dat 102.000 Joden in WOII is aangedaan en herinner je de 21 Joodse Edammers die vermoord zijn.


De oude situatie: rommelig en weinig eervol

 

Eerste mijlpalen toegankelijk maken Joods Protocolboek Edam
13 februari 2020

Op woensdag 12 februari werden de eerste mijlpalen gepresenteerd rond het toegankelijk maken van het Joods Protocolboek van Edam. Dit vond plaats in het Waterlands Archief in Purmerend.
Het Waterlands Archief (WA) bezit het archief van de voormalige joodse (ring)synagoge uit Edam. Deze bestaat o.a. uit een protocolboek (1779-1886), begraafregister en reglement. Het protocolboek is in 2013 gedigitaliseerd en raadpleegbaar via de website van het WA. Ruim de helft van het protocolboek is geschreven in een combinatie van Jiddisch en Hebreeuws in Asjkenazisch cursief. Een handschrift dat moeilijk leesbaar is als je het Jiddisch of Hebreeuws niet machtig bent.
Om het protocolboek beter toegankelijk te maken voor onderzoek is het WA in 2019 een co-creatie project gestart met o.a. Joodse Scholengemeenschap (JSG) Maimonides. Het project is inmiddels een flink eind gevorderd en het was tijd om de eerste mijlpalen te presenteren.

Margreet Lenstra vertelde over de samenwerking met JSG Maimonides in Amsterdam en het lesprogramma. Inmiddels zijn de leerlingen gestart met het lesprogramma rond het protocolboek en hebben zij een studiedag gehad met een bezoek aan het Waterlands Archief en een rondleiding door historisch Edam.
Jenneke Schouten nam de aanwezigen mee in haar vertaalwerk van de Jiddisch en Hebreeuwse teksten van het Joodse Protocolboek. Daarnaast lichtte ze kort toe wat haar inhoudelijk opvalt ten opzichte van protocolboeken die ze eerder vertaald heeft.
Rob Teunissen vertelde tenslotte  over het transcriberen van de Nederlandse passages. Hij ging in op bijzondere ontdekkingen en wat deze ons kunnen vertellen over Edams voormalige Joodse gemeenschap.

NH Nieuws: Negentiende-eeuws ‘dagboek’ joodse gemeente Edam geeft eerste geheimen prijs

Gedenkplaats Joods monument verfraaid
10 februari 2020

Op het Oorgat in Edam staat ‘De Tochtgenoten’, het Joods herdenkingsmonument. Op 4 mei wordt hier jaarlijks de moord op de 102.000 Nederlandse Joden herdacht en speciaal die op de 21 Joodse Edammers.

Op initiatief van Stichting Joods Verleden Edam wordt de plek respectvol verfraaid en ontsierende borden verdwijnen. Dit gebeurt met volle steun van de gemeente. De werkzaamheden zijn onlangs gestart. Het resultaat is in maart te zien. De 4-mei-herdenking zal dit jaar voor het eerst op de vernieuwde, meer respectvolle, plek zijn.

Een ontsierend bord wordt weggehaald (10/02/2020)
Het bestratingswerk is uitgezet (11/02/2020)

Herziene uitgave Rachel’s kinderen
januari 2020

In april verschijnt een herziene uitgave van Rachels kinderen. De eerste druk van dit boekje verscheen in 2002. Historicus Erik Besseling schreef het. Het gaat de levens van de 21 Joodse Edammers die in WOII vermoord zijn na. 

Het boekje is uitverkocht. Juist in dit jubileumjaar ‘75 jaar Vrijheid’ leek een herdruk gewenst. Er is echter nieuw materiaal dat een herziene uitgave rechtvaardigt. Hieraan is door Erik Besseling zorgvuldig gewerkt. De Edamse uitgeverij De Stad brengt het uit. De verkoopprijs is nog onbekend.

Kinderen poetsen elk kwartaal de Stolpersteine
januari 2020

Voor acht voormalige woonhuizen in het centrum van Edam liggen ‘Stolpersteine’, oftewel struikelstenen. Bedenker is de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Samen zijn ze een over geheel Europa verspreid monument geworden voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme.  De ‘Stolpersteine’ zijn betonnen stenen met een messing plaatje. Hierin zijn de naam, geboortedatum, deportatiedatum, plaats en datum van het overlijden gestanst.

De vier Edamse scholen hebben de stenen ‘geadopteerd’. D.w.z. elk kwartaal poetst een school de stenen. Zodat ze blijven glanzen en de tekst goed zichtbaar blijft. Natuurlijk krijgen ze op school te horen wie deze stadsgenoten waren.

Ludwig Kaufmann was voor WOII directeur van de ENKEV-fabriek in Volendam. Samen met zijn vrouw Grete en zoon Peter woonden ze op Jonkerlaantje 38 in Edam.